Acute Oogzorg - meestvoorkomende ongevallen


Vuiltje in het oog

Bij een oppervlakkige verwonding kan een vuiltje (corpus alienum of vreemd voorwerp) nog aan de buitenzijde op het oog zitten. Bekende plekken hiervoor zijn: de binnenzijde van het onderooglid, onder het bovenooglid of op het hoornvlies.

  1. Een vuiltje aan de binnenzijde van het onderooglid traant er meestal vanzelf  of kan met een nat wattenstokje worden weggeveegd.
  2. Vuiltjes onder het bovenooglid laten zich niet zo gemakkelijk verwijderen en geven veel meer pijn doordat ze bij iedere knipperbeweging over het hoornvlies krassen. Het oog gaat tranen, waardoor een vuiltje meestal wegspoelt. Soms helpt knipperen, aan het ooglid trekken of spoelen met water. Lukt dit niet, dan zal huisarts, oogarts of iemand op de afdeling Acute Oogzorg het bovenooglid moeten omklappen om het vuiltje kunnen wegvegen. Het kan gaan om huidschilfertjes of ingewaaide zandkorreltjes. Na het verwijderen kan het oog door de krasjes enkele dagen gevoelig blijven, maar het oog geneest zonder dat een litteken ontstaat. 
  3. Een vuiltje, dat vastzit op het hoornvlies dient door huis-, spoed- of oogarts te worden verwijderd. Meestal gaat het om kleine metaaldeeltjes. Ze worden met een spateItje, gutsje genoemd, uit het oog gewipt. Blijft er een roestringetje achter, dan wordt dit er met een handboortje uit gefreesd. Ook deze wondjes genezen snel. Wel laten ze nogal eens een littekentje achter. Vaak is een vuiltje op het hoornvlies minder pijnlijk dan een vuiltje onder het bovenooglid. Het gevoel is hetzelfde. Bij beiden lijkt het alsof er een vuiltje onder het bovenooglid zit.

Niet-perforerende (gesloten) verwondingen/laceraties

Verschillende erosies:  A. lapvormig epitheeldefect, na vinger in het oog; B. krasjes bovenin, bij v
Verschillende erosies: A. lapvormig epitheeldefect, na vinger in het oog; B. krasjes bovenin, bij vuiltje onder het bovenooglid; C. kras over het hoornvlies na plantenblad tegen het oog; D. krasjes onderop bij krassende wimperharen; E. centraal aangekleurde cirkel bij contactlensproblemen; F. oppervlakkige punctata bij lasogen of een keratitis

Een scherpe niet-perforerende verwonding van het oog kan worden vergeleken met een kleine schaafwond van de huid. De wond geneest meestal snel en zonder litteken. Zo'n oppervlakkige wond van het hoornvlies wordt een cornea erosie genoemd. Met het blote oog kunnen erosies niet gemakkelijk worden gezien. Het is dan ook nodig om gebruik te maken van fluoresceine om de erosies te kunnen zien. Erosies ontstaan al snel, wanneer het oog met een vreemd voorwerp in aanraking komt. Voorbeelden zijn een puntje van een papier, een kindernagel, een tak of een blad van een plant ofwel een vuiltje dat in het oog waait. Ook een niet goed passende contactlens of een lens met een beschadigde rand kan een erosie veroorzaken.

Een erosie is erg pijnlijk, vooral bij knipperen. De patiënt houdt daarom het tranende oog het liefst dicht om pijn te vermijden. Gelukkig is de ergste pijn meestal na één dag voorbij. De behandeling bestaat uit een zalfverband gedurende één of enkele dagen. Dit geeft verlichting van de pijn en gaat een infectie van de wond tegen. Bij uitzondering verloopt de genezing met een zalfverband te traag. Dan kan voor enkele weken een bandage-lens worden gedragen.

Scherpe verwondingen

Het hoornvlies bestaat uit 5 lagen: 1. Epitheel, dit is het meest oppervlakkige laagje (als het ware
Het hoornvlies bestaat uit 5 lagen: 1. Epitheel, dit is het meest oppervlakkige laagje (als het ware het huidje) van het hoornvlies; 2. Laag van Bowman; 3. Stroma: het grootste deel van het hoornvlies; 4. Membraan van Descemet; 5. Endotheel: de achterkant van het hoornvlies.

Scherpe voorwerpen kunnen een oppervlakkige, een diepe en een penetrerende verwonding veroorzaken.

  • Een oppervlakkige verwonding gaat niet door de wand van de oogbol heen en laat het oog als geheel intact. Dit wordt een laceratie genoemd.
  • Een diepe verwonding gaat door de hele wand van de oogbol en wordt een penetrerend letsel of open verwonding genoemd. De meeste scherpe verwondingen treffen het hoornvlies (cornea), omdat het aan de voorzijde van het oog ligt en de grootste kans heeft om te worden geraakt. 
  • Als een metaaldeeltje of een ander voorwerp de voorkant van het oog binnenkomt en aan de achterkant het oog verlaat, wordt dat een perforerende verwonding genoemd.


Het hoornvlies bestaat uit vijf lagen. Het epitheel is het huidlaagje van het hoornvlies. Het wordt gemakkelijk beschadigd. Daaronder ligt een stevige en elastische laag, de laag van Bowman, waar alleen een scherp voorwerp met kracht of snelheid doorheen kan komen. Ook lastig te doorboren zijn de taaie bindweefsellaag (het stroma) en de Descemet laag. Deze laatste is eveneens een elastische membraan. De endotheellaag geeft geen stevigheid. Deze laag heeft een voedende functie en zorgt voor de helderheid van het hoornvlies. Het hoornvlies gaat over in de witte harde oogrok (sclera). Deze is stevig als de buitenbal van een voetbal. Om hier doorheen te komen is eveneens een scherp voorwerp en kracht of snelheid nodig.

Een penetrerende verwonding van de oogbolwand

Hoe handel je als je vermoedt dat er sprake is van een penetrerende verwonding van de oogbolwand?

Wanneer wordt vermoed dat er sprake is van een penetrerende verwonding van de oogbolwand, moet het oog van het slachtoffer met rust worden gelaten en voorzichtig worden afgedekt met een hard kapje om iedere druk op het oog te vermijden en het oog tevens tegen stof en vuil te beschermen. Een zachte lap of een gaasje kan juist schade opleveren, omdat hierbij druk op het oog mogelijk blijft door het verband zelf of door wrijven. Leg dus zeker géén drukverband aan!

Het oog of beide ogen kunnen het beste rustig zonder te knijpen dicht worden gehouden. Als hard kapje kan desnoods een wat groter dekseltje van een potje worden gebruikt dat met pleisters voorzichtig over het oog heen wordt geplakt. Snelheid zonder overhaasten is belangrijk. Laat daarom iemand een spoedconsult bij een oogarts en het vervoer erheen regelen.

Vervoer in half zittende houding is het beste. Kan dit niet snel gebeuren, dan heeft gewoon zittend vervoer de voorkeur boven lang wachten. De betrokkene moet zich zo rustig mogelijk houden, dus niet spannen, bukken of heftig de neus snuiten. Laat niets meer eten of drinken in verband met een eventuele operatie onder narcose.

Een open verwonding van de oogbol

Wanneer moet aan een open verwonding van de oogbol worden gedacht?
De belangrijke vraag voor het slachtoffer en zijn directe omgeving is wanneer aan een open verwonding van de oogbol moet worden gedacht.

  1. De beste en eerste aanwijzing hiervoor is de aard van het ongeluk. De kans op een penetratie is bijvoorbeeld zeer groot bij een verwonding door een mes, schaar of glas, een scherp potlood of een pen, staaldraad of een scherpe staalsplinter die met kracht en grote snelheid tegen het oog is gekomen. Het laatste komt voor bij het slaan met een hamer op een beitel.
  2. Een tweede kenmerk is het ontbreken van heftige pijn die bij een oppervlakkige verwonding of bij een vuiltje onder het bovenooglid wordt gevoeld. De reden is dat het oog aan de buitenzijde zeer gevoelig voor pijn is, terwijl binnenin het oog pijngevoel vrijwel ontbreekt. 
  3. Verder loopt bij een open verwonding het oogvocht uit de voorste oogkamer weg, waardoor ook de oogdruk als bij een lekke bal wegvalt. Dit geeft echter geen zekerheid, omdat weglopen van oogvocht moeilijk te onderscheiden is van een heftig tranend oog en omdat voelen of het oog zijn normale spanning heeft helemaal uit den boze is. Bij een penetrerende verwonding is het zien altijd verminderd, maar bij heftig tranen is het zien ook verminderd.
  4. Een vrijwel zeker kenmerk is een niet mooie ronde pupil. Soms is de wond zelf duidelijk genoeg bijvoorbeeld als het hoornvlies helemaal open ligt. Probeer echter niet hoe dan ook het oog te bekijken, wanneer het slachtoffer de ogen dichthoudt. In ieder geval mag het oog niet worden opengetrokken om het te kunnen bekijken. Hiermee kan bij een perforatie/penetrerende verwonding veel schade worden berokkend! 

Stukje staal

Als een stukje staal het oog is binnengedrongen, kunnen veel van de hiervoor genoemde kenmerken ontbreken. De oorzaak, hamer en beitel, slaan met metaal op metaal en het ontbreken van pijn zijn de enige houvast. Veelal is alleen een tik tegen het oog gevoeld en wordt niets aan de buitenkant van het oog gevonden. Een oogarts zal altijd de patiënt moeten bekijken.

Onderzoek en voorbereiding op de operatie
Het onderzoek bij de oogarts gebeurt heel voorzichtig. Ook hij zal iedere druk op het oog vermijden en zodra hij een perforatie vermoedt het onderzoek in narcose voortzetten om direct erna te kunnen opereren. Daarom is het zo van belang dat het slachtoffer na het ongeval niets meer eet of drinkt. Wanneer het om een metaalsplinter gaat en de oogarts aan de buitenzijde van het oog geen afwijking bespeurt, zal vaak een röntgenfoto of CT-scan worden gemaakt om na te gaan of een metaaldeeltje (corpus alienum) binnenin het oog of de oogkas zit.

Om beschadiging van het netvlies te voorkomen moet het metaaldeeltje eruit worden gehaald. Omdat het inwendige van het oog zeer vatbaar is voor infecties, zal bij een open verwonding voorafgaand aan de operatie een bacteriekweek worden ingezet van het slijm aan de buitenzijde van het oog, om na de operatie het goede antibioticum te kunnen geven. De oogarts zal ook vragen wanneer de laatste tetanus-injectie is geweest en bij twijfel hierover de injectie laten herhalen.

Sluit de voorlees functie

Door deze site te bezoeken accepteert u het gebruik van cookies. Lees meer over cookies.

Deze melding niet meer tonen