Radner leeskaart (Nederlandse versie)


Inleiding

In 1998 ontwikkelde de Oostenrijkse oogarts professor Radner de Radner leeskaart.1

Wat deze leeskaart onderscheidt van de andere (inter)nationaal beschikbare leeskaarten is het principe van de "zinoptotypen"; dit zijn hoog gestandaardiseerde zinnen om de variatie in lexicale moeilijkheid en de invloed daarvan op leesprestatie te minimaliseren. De zinoptotypen bleken een hoge betrouwbaarheid en validiteit te hebben in het testen van het leesvermogen in personen met een normale en verminderde visus.2-4

De Radner leeskaart is geschikt voor het meten van:

  • leesvisus: de kleinste lettergrootte, die nog net gelezen kan worden;
  • maximale leessnelheid: de leessnelheid die niet beperkt wordt door lettergrootte;
  • critical print size: de kleinste lettergrootte die met maximale leessnelheid gelezen kan worden;
  • logRAD-score*: de leesvisus gecorrigeerd voor het aantal leesfouten;
  • logMAR/logRAD ratio*: ratio berustend op het feit dat verschillende ziektebeelden een verschillende invloed hebben op de afstandsvisus en leesvisus.

* De uitleg over de termen logRAD, logRAD-score en logMAR/logRAD ratio staan vermeld onder het onderwerp "eigenschappen".

De Radner leeskaart is in 2006 in Duitsland en Oostenrijk uitgeroepen tot de gouden standaard voor het meten van het leesvermogen.

Op initiatief en onder begeleiding van arts-onderzoeker Maaijwee en ondersteund door de Stichting Wetenschappelijk Onderzoek Het Oogziekenhuis (SWOO) heeft het Oogziekenhuis te Rotterdam een Nederlandse versie van de Radner leeskaart ontwikkeld.5

In navolging op de Duitse en Nederlandse versie komt de Radner leeskaart nu ook beschikbaar in andere talen (o.a. Engels, Frans, Zweeds, Spaans).

De Radner leeskaart wordt momenteel toegepast in verschillende onderzoeken van zowel het voor- als achtersegment van het oog. Gezien de gebruiksvriendelijkheid van de Radner leeskaart is de kaart ook zeer geschikt voor de dagelijkse praktijk van de oogarts, optometrist of opticien. Het Oogziekenhuis Rotterdam heeft daarom besloten de Radner leeskaart per medio augustus 2007 op grotere schaal te gaan verstrekken.

Achtergrondinformatie

De leesvisus is een betere functionele test dan de traditioneel gemeten afstandsvisus met enkele optotypen.6-9

Het Oogziekenhuis Rotterdam was op zoek naar een reproduceerbare en sensitieve leeskaart geschikt voor wetenschappelijk onderzoek, die tevens gebruiksvriendelijk zou zijn voor de dagelijkse praktijk.

Nationale en internationale leeskaarten werden vergeleken. De van oorsprong Engelstalige MNRead (Minnesota Reading chart) en de Duitstalige Radner leeskaart kwamen als beste optie naar voren.

Beide voldoen aan de eigenschappen voor een goede leeskaart:

  • toename van lettergrootte volgens logaritmische schaal;
  • de mogelijkheid tot het simultaan meten van leesvisus en leessnelheid;
  • het berekenen van één score waarbij leesvisus wordt gecorrigeerd voor het aantal leesfouten.


De Radner leeskaart had echter één extra voordeel: de MNRead gebruikt zinnen die alleen gelijk zijn in aantal regels en letters, maar niet in grootte en positie van woorden. Radner benadrukt juist het belang van zinstandaardisatie, omdat zincomplexiteit ook de leessnelheid beïnvloedt. Bij het afnemen van de leestest mag alleen de afname van lettergrootte invloed hebben op de leesprestatie en niet een verschil in grammaticale moeilijkheid tussen de zinnen.

Hij ontwikkelde daarom gestandaardiseerde en zeer vergelijkbare zinnen in termen van lexicale moeilijkheidsgraad, syntaxis, woordgrootte, aantal lettergrepen en woordpositie. Deze zogenoemde "zinoptotypen" resulteerden in een minimale variatie in leesmoeilijkheid tussen de zinnen. De zinoptotypen bleken een hoge betrouwbaarheid en validiteit te hebben in het testen van het leesvermogen in personen met een normale en verminderde visus. De validiteit is getest door de leessnelheid van de Radner leeskaart te vergelijken met die van een gestandaardiseerde langere tekst (261 woorden) en de correlatie tussen beide methoden was hoog (r = 0.9). Bovendien zijn de Radner leeskaarten onderling getest (er bestaan 3 versies om een leereffect te voorkomen) en met een tijdsinterval van 3 weken ertussen in groepen proefpersonen met verschillende afstandsvisus. Zowel leesvisus als leessnelheid correleerden goed in alle groepen (r > 0.9).2-4

Tweeëndertig Nederlandstalige zinoptotypen zijn gemaakt volgens de strikte principes van Radner en zijn getest op een groep van 109 studenten op leessnelheid en aantal leesfouten per zin. De 24 meest identieke zinoptypen werden geselecteerd voor de introductie en eerste druk van de Nederlandstalige Radner leeskaart.

Eigenschappen Radner leeskaart

1. LogRAD
Radner introduceerde de nieuwe term "logRAD" voor de leesvisus.

LogRAD = log-Reading Acuity Determination = de lees-equivalent van logMAR (log-minimal angle of resolution).

Bij het noteren komt zo meteen naar voren of de waarde een leesvisus of een afstandsvisus betreft.

2. LogRAD-score
De logRAD-score corrigeert de leesvisus voor het aantal leesfouten.

Dit vergemakkelijkt het vergelijken van opeenvolgende metingen. De reden om het aantal fouten mee te nemen, is dat iemand wel snel kan lezen maar daarmee ook meer fouten kan gaan maken.

Het fout lezen van langere woorden heeft meer invloed op de score dan het fout lezen van kleine woorden.

Ter berekening van de logRAD-score wordt het aantal lettergrepen van de foutgelezen woorden in de laatst gelezen zin opgeteld. Iedere lettergreep heeft een waarde van 0,005.

logRAD-score = totaal aantal foutgelezen lettergrepen x 0,005 + logRAD.

Het lijkt misschien moeilijk om het aantal foutgelezen lettergrepen bij te houden, maar in de praktijk blijkt dit erg makkelijk te zijn.

3. LogMAR/logRAD ratio
Verschillende ziektebeelden hebben verschillende invloed op de afstandsvisus en leesvisus. Dit is het principe van de logMAR/logRAD ratio.

Het geeft de logRAD in percentage van de afstandsvisus in logMAR weer.

                                                          1- logRAD 
logMAR/logRAD  ratio (%) =        1- logMAR    x 100%

Bij een persoon met een visus van 1 is de ratio 92%, omdat lezen doorgaans iets moeilijker is dan het opnoemen van enkele optotypen op afstand.

De ratio is verminderd bij o.a. macula aandoeningen en amblyopie en toegenomen bij cataract.10-13

De ratio is sensitief gebleken om bijvoorbeeld binnen leeftijdsgebonden maculadegeneratie (LMD) te differentiëren tussen beginnende en gevorderde LMD, of te differentiëren tussen verschillende soorten cataract.10-13

De logMAR/logRAD ratio kan als ook als aanvullende informatie worden gebruikt voor de evaluatie van een behandeling.

4. Lettergrootte
a. Lettergrootte
De lettergrootte varieert van - 0.2 tot 1.2 logRAD (komt overeen met 20/12.5 tot 20/250 Snellen) voor de standaard leesafstand van 40 cm.

b. Lettergrootte per zin
De afname van de lettergrootte per opeenvolgende zin is volgens logaritmische schaal en daarmee uniform (met stappen van 0.1 logMAR, wat resulteert dat elke zin 1.26 kleiner is dan de voorgaande, en na 3 zinnen de lettergrootte gehalveerd is).
Deze logaritmische schaal maakt het omrekenen van de leesvisus op verschillende testafstanden mogelijk.

c. Aflezen leesvisus
De leesvisus kan afgelezen worden in de logaritmische schaal logRAD (leesequivalent van logMAR), decimalen en Snellen-visus (waarden als breuk genoteerd).

De leesvisus voor een meetafstand van 25 en 40 cm staan vermeld naast de tekst. Indien een andere meetafstand is gebruikt kan deze gecorrigeerd worden door gebruik te maken van de tabel bijgevoegd in de gebruiksaanwijzing of door de meetlat onderaan iedere leeskaart.

5. Lettertype
a. Lettertype
Het schreefloze lettertype Helvetica wordt toegepast in de Radner leeskaart.
De reden is de goede leesbaarheid. Er bestaat namelijk een klein, maar significant voordeel van de schreefloze t.o.v. de schreefletter in leesvisus, critical print size en leessnelheid voor personen met een lage visus. Voor personen met een normale visus is er geen tot een miniem verschil.14,15 Echter, indien de lettergrootte de critical print size bereikt, wordt de schreefloze letter beter gelezen in zowel de normale visus als low vision groepen.14

b. Letter- en regelafstand
De letter- en regelafstand komen overeen met de gangbare stijl toegepast in kranten.

c. Typografische schaal
De grootte, en daarmee ook de breedte en dikte van de letters worden allen volgens logaritmische schaal kleiner.
Dit is in contrast met de dagelijkse typografische praktijk waar kleinere letters in proportie breder en dikker worden gedrukt.

6. Zinsopbouw
a. Zinsopbouw
Iedere zin bestaat uit 3 regels, 14 woorden, 22 tot 24 lettergrepen en 82 tot 84 aanslagen.

Gekozen is voor het voorkomen van een woord van 3 lettergrepen en een hoofdzin, gevolgd door een bijzin omdat beide veelvuldig voorkomen in de Nederlandse taal.

Iedere zin bestaat uit 3 regels. Het is belangrijk om tenminste 1 regel te hebben met tekst boven en onder zich om ook een eventuele invloed van het verticale crowding fenomeen te includeren.

Iedere regel is precies even lang, zodat iedere zin een rechthoek vormt.

b. Inhoud
De 14 zinnen per leeskaart vormen geen continue verhaal of overeenkomstig thema en zijn dus onsamenhangend ten opzichte van elkaar.

c. Woordenschat
Leesmoeilijkheid komt overeen met het niveau van ongeveer groep 5 in Nederland (7-8 jaar oud)(klas 3 van de lagere school in België).

d. Dialect invloeden
Een neerlandicus verbonden aan de Faculteit der Letteren, Universiteit van Utrecht, heeft de grammatica van de Radner leeskaart zinnen gecontroleerd.

Bij de Radner leeskaart staat het voltooid deelwoord als voorlaatste woord in de zin, terwijl in bepaalde streken de voorkeur bestaat het voltooid deelwoord aan het eind van de zin te plaatsen.

e. Leestekens
Ieder zin bevat een komma tussen de hoofd- en bijzin en eindigt met een punt.

7. Zinreeksen
De Radner leeskaart is opgebouwd uit 3 leeskaarten van ieder 14 zinnen. Er is gekozen voor 3 leeskaarten om het leereffect bij herhaalde metingen te minimaliseren.

De 14 zinnen per versie zijn geselecteerd uit een bestand van 24 zinnen.5 Er zijn twee zinnen die in alle drie de versies voorkomen en 7 zinnen die in twee versies voorkomen. De plaats van de zinnen in de verschillende versies is zodanig gekozen dat de kans dat een persoon dezelfde zin tegenkomt als de critical print size wordt genaderd zo klein mogelijk is.

8. Fysieke eigenschappen van de leeskaart
a. Contrast
Het contrast van de kaart is hoog (> 85%).
Nb. Er is sprake van een hoog contrast indien deze hoger is dan de 80% als gedefinieerd door Michaelson*.

* Michaelson Contrast Ratio: een waarde tussen de 0 en 1, met 0 gedefinieerd als geen contrast en 1 als de het contrast tussen de letters en de achtergrond maximaal is.

b. Oppervlak
De leeskaart is bedekt met een mat plastic oppervlak om weerkaatsing van licht te vermijden.

c. Schoonmaken kaart
Gezien de leeskaarten zijn bedekt met plastic, zijn ze afwasbaar.

Meer informatie

Voor meer informatie en bestellingen kunt u terecht op www.radnerleeskaart.com.

Referenties

  1. Radner W, Willinger U, Obermayer W, Mudrich C, Velikay-Parel M, Eisenwort B. A new German reading chart for the simultaneous evaluation of reading acuity and reading speed. Klin Monatsbl Augenheilkd 1998;213:174-81.
  2. Richter-Mueksch S, Stur M, Stifter E, Radner W. Differences in reading performance of patients with drusen maculopathy and subretinal fibrosis after CNV. Graefes Arch Clin Exp Ophthalmol 2005;27:1-9.
  3. Radner W, Obermayer W, Richter-Mueksch S, Willinger U, Velikay-Parel M, Eisenwort B. The validity and reliability of short German sentences for measuring reading speed. Graefe's Arch Clin Exp Ophthalmol 2002;240:461-7.
  4. Stifter E, Köning F, Lang T, Bauer P, Richter-Müksch S, Velikay-Parel M, et al. Reliability of a standardized reading chart system: variance component analysis, test-retest and inter-chart reliability. Graefe's Arch Clin Exp Ophthalmol 2004;242:31-9.
  5. Maaijwee KJM, Meulendijks CFM, Radner W, van Meurs JC, Hoyng CB. De introductie van de Nederlandse versie van de Radner leeskaart. Nederlands Tijdschrift van Geneeskunde, 2007;151(45):2494-2496.
  6. Mc Clure ME, Hart PM, Jackson AJ, Stevenson MR, Chakravarthy U. Macular degeneration: do conventional measurements of impaired visual function equate with visual disability? Br J Ophthalmol 2000;84:244-50.
  7. Elliott DB, Hurst MA, Weatherill J. Comparing clinical tests of visual function in cataract with the patient's perceived visual disability. Eye 1990;4:712-7.
  8. Legge GE, Ross JA, Isenberg LM, LaMay JM. Psychophysics of reading. Clinical predictors of low-vision reading speed. Invest Ophthalmol Vis Sci 1992;33:677-87.
  9. Richter-Mueksch S, Stur M, Stifter E, Radner W. Differences in reading performance of patients with drusen maculopathy and subretinal fibrosis after CNV. Graefe's Arch Clin Exp Ophthalmol 2006;244:154-62.
  10. Stifter E, Weghaupt H, Benesch T, Thaler A, Radner W. Discriminative power of reading tests to differentiate visual impairment caused by cataract and age-related macular degeneration. J Cataract Refract Surg. 2005;31:2111-9.
  11. Richter-Mueksch S, Stur M, Stifter E, Radner W. Differences in reading performance of patients with drusen maculopathy and subretinal fibrosis after CNV. Graefe's Arch Clin Exp Ophthalmol 2006;244:154-62.
  12. Stifter E, Sacu S, Benesch T, Weghaupt H. Impairment of visual acuity and reading performance and the relationship with cataract type and density. Invest Ophthalmol Vis Sci. 2005;46:2071-5.
  13. Stifter E, Burggasser G, Hirmann E, Thaler A, Radner W. Evaluating reading acuity and speed in children with microstrabismic amblyopia using a standardized reading chart system. Graefes Arch Clin Exp Ophthalmol. 2005;243:1228-35.
  14. Mansfield JS, Legge GE, Bane MC. Psychophysics of reading: XV. Font effects in normal and low vision. Invest Ophthalmol Vis Sci 1996;37:1492-1501.
  15. De Lange RW, Esterhuizen HL, Beatty D. Performance differences between Times and Helvetica in a reading task. Electronic Publishing 1993;6:241-8.
  16. Whittaker SG. Visual requirements for reading. Optom Vis Sci 1993;70:54-65.
Sluit de voorlees functie

Door deze site te bezoeken accepteert u het gebruik van cookies. Lees meer over cookies.

Deze melding niet meer tonen